Tin mới Xem thêm

  • Nguyễn Linh Khiếu - Lá non mùa Hà Nội

    gần trọn đời sống cùng Hà Nội mỗi mùa lá vẫn hồi hộp như một đứa trẻ mùa lộc biếc năm nay bắt đầu từ con đường nào ngõ phố nào hàng cây nào

  • Tránh “bẫy thu nhập trung bình”

    Việt Nam đã rơi vào bẫy thu nhập trung bình hay chưa?” - đó là vấn đề lại được nhắc đến tại hội thảo “Tránh bẫy thu nhập trung bình ở Việt

  • Làm thị dân cũng phải học

    Đô thị là thành quả của trí tuệ và khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất với hệ thống hạ tầng, với tiện nghi ngày càng nhiều, ngày càng tinh vi, phức tạp. Thế nhưng các đô thị lớn của ta, đặc biệt là Hà Nội và cả Sài Gòn, đang phơi bày những bộ mặt không thể chấp nhận nổi do sự gia tăng quá nhanh của những cư dân thành thị nhưng lại thiếu kỹ năng sống ở đô thị

  • Truyện ngắn Bích Ngân: Ngôi nhà trên cây

    Nghe tiếp tân báo có khách tìm, tôi khoác thêm áo gió vào người, rồi xuống phòng khách. Vừa đẩy cửa bước vào, một người đàn ông thấp đậm,

  • Tật “ăn gian nói dối”

    Học giả Nguyễn Văn Vĩnh lớn lên và sống trong bối cảnh xã hội VN cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 là một xã hội đang vật lộn điên cuồng trước đòi hỏi phải thay đổi lối sống và cách nghĩ của người dân nước Nam. Cuộc va đập lịch sử này diễn ra là hệ quả của những ảnh hưởng trước sự có mặt của người Pháp thực dân với chế độ phong kiến hà khắc

  • Thanh Trắc Nguyễn Văn - Quán cà phê Mùa Xuân

    Rồi một ngày mai khi đến quán/ Tôi sẽ thấy lại cô chủ quán xinh xinh/ Sẽ thấy đứa bé trai ba tuổi/ Và sẽ lại thấy chậu hoa nhỏ trên quầy

Chân dung Xem thêm

  • An Chi cả đời rong chơi cùng chữ nghĩa

    Ở tuổi thất thập cổ lai hy, học giả An Chi vẫn miệt mài chia sẻ vốn tri thức quý giá của mình cùng bạn bè khắp nơi qua...

  • Đoàn Lê người đàn bà trời cho làm thơ

    Nổi danh đa tài, từ thơ, điện ảnh, hội họa đến văn xuôi, lĩnh vực nào Đoàn Lê cũng có thành tựu, nhất là trong sáng tác văn xuôi. Chị còn

  • Con chim vàng vỗ cánh bay xa

    Anh bình thản ra đi anh nhé! Anh là con chim vàng, là con sếu đầu đỏ của Đồng Tháp Mười, của đồng bằng Nam bộ mãi mãi bay cao, bay xa

  • Bản mệnh thơ Bùi Giáng

    Những tiêu đề qua từng tập thơ của ông đã là chìa khóa giúp ta lần tìm bên sau, bên sâu, bên xa của ngôn từ để phát hiện ra những

Thế giới sách Xem thêm

Nghiên Cứu - Phê Bình

TÔ HOÀNG phản ứng việc sử dụng phim tư liệu

 

Phim tư liệu Nữ pháo binh Long An

 

 

Đối xử sao cho phải

với phim tư liệu chiến tranh?

 

 

TÔ HOÀNG

 

Những bộ phim phóng sự - tài liệu do Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh quay trong mươi, mười lăm năm trở lại đây được đánh dấu VTV, HTV, VFS, TFS rất tỉ mỉ, rất cẩn thận. Cũng cách đây dăm bẩy năm Đài Truyền hình Việt nam mua lại của gia đình đạo diễn Xô viết Roman Carmen bộ phim tài liệu Việt nam trên đường thắng lợi, họ liền ghi dấu bản quyền VTV hầu như ở từng mét phim. Ấy mà có một sự thật trớ trêu như thế này: Không biết AI và XẢY RA TỪ BAO GIỜ hầu như toàn bộ những thước phim tư liệu về hai cuộc chiến tranh thuộc quyền sở hữu của Hãng phim Tài liệu khoa học trung ương, của Hãng Phim quân đội, của Viện Tư liệu Phim VN nay ráo rạo thuộc về các “ông chủ” truyền hình!

Thuộc quyền sở hữu của ai, điều này không có gì đáng quan tâm nhiều. Điều cần rung hồi chuông báo động là ở một phương diện khác. Tất cả những mét phim tư liệu kể trên đều được quay bằng phim nhựa 35 ly hoặc 16 ly. Nhưng về với “ông chủ” mới chúng được chuyển qua băng và dĩa. Từ đây phim tư liệu được nhân bản vô tội vạ và được xử dụng càng vô tội vạ hơn. Những mét phim tư liệu vô cùng quý giá về những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh sống tại chiến khu Việt Bắc; những mét phim về Đường Hồ Chí Minh trên đỉnh Trường sơn, về cuộc Tổng tấn công nổi dậy Tết Mậu Thân, đặc biệt là phim tư liệu về giờ phút thiêng liêng giải phóng Sài Gòn thực hiện giấc mơ non sông về môt giải… bây giờ dễ dàng bắt gặp trong việc minh hoạ cho từng bài hát, từng sô diễn, từng bộ phim phóng sự hoặc tài liệu. Sử dụng nhiều như một thứ minh hoạ cho sự nhanh vội hoặc lười suy nghĩ, sử dụng không bị ràng buộc bởi bất cứ một quy định hay luật lệ nào, đương nhiên bản thân những mét phim tư liệu kia mất đi sự thiêng liêng, mới mẻ, dễ trở nên nhàm chán, quen thuộc. Tôi nhớ lại Viện phim Tư liệu trung ương Liên Xô trước đây có một sự phân loại và quy định rất rành rõ: Phim tư liệu được phân thành loại A1, A2, A3… B1, B2, B3… Ví như phim về lãnh tụ Lênin hay những sự kiện Cách mạng Tháng 10, hay Hồng quân cắm cờ trên nóc nhà Quốc hội Đức ở Berlin... thuộc loại A1. Và chỉ những bộ phim nào, những trường hợp lễ lạp nào mới được Viện Tư liệu phim cho phép trích và dùng.

Trở lại với những mét phim tư liệu của chúng ta. Với Điện ảnh Khu 8,  các nhà quay phim dũng cảm như Mai Lộc, Khương Mễ, Lê Minh Hiền, Vũ Sơn... đã xông pha nơi hòn tên mũi đạn để có những mét phim sớm nhất về cuộc kháng chiến chống Pháp không chỉ ở Nam Bộ mà còn xét trên phạm vi cả nước như trong các phim Trận Mộc Hoá, Chiến dịch Cầu Kè, Công binh xưởng trong rừng… Cũng chính đạo diễn Mai Lộc và nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn từ bưng biền Đồng Tháp lặn lội vượt Trường Sơn lên tận Việt Bắc để ngày hôm nay con cháu có được những mét phim quý hiếm về Đại hội Đảng lần 1, Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc lần 1, Bác Hồ tập võ với các chiến sĩ cảnh vệ, Bác Hồ cưỡi ngựa ra trận, Bác Hồ tắm suối, Bác Hồ vừa đi vừa phơi quần áo… Nghệ sĩ Mai Lộc còn góp vào kho tư liệu những hình ảnh đầu tiên của lối đánh công kiên, có sự hiệp đồng giữa bộ binh, pháo binh trong phim Chiến thắng Tây Bắc. Những hoạt động của du kích tại đồng bằng Bắc Bộ thì ông cũng là người ghi hình đầu tiên trong bộ phim Giữ làng, giữ nước. Như nhiều người trong chúng ta đều biết, nhiều hình ảnh công binh mở đường, dân công chở gạo ra mặt trận, kéo pháo vào, kéo pháo ra và hình ảnh về những trận đánh trên đồi Him Lam, đồi Độc lập, đồi A1 và bộ đội vượt qua cầu Mường Thanh tấn công vào Sở Chỉ huy của tướng De Casterie tại Chiến dịch Điện Biên Phủ mà đạo diễn Liên Xô Roman Carmen đưa vào phim Việt nam trên đường thắng lợi là của nhà quay phim Nguyễn Tiến Lợi. Những mét phim quý giá ấy bây giờ khi được sử dụng hoàn toàn không ghi tên tác giả. Ấy thế mà chỉ một đoạn văn, chỉ một giai điệu nhạc bạn cứ thử trích vào sách, vào phim của mình mà không xin phép tác giả, bạn lập tức bị kiện và có thể còn bị lôi cổ ra toà. Vậy những mét phim đánh đổi bằng xương máu kia cứ mãi mãi không có chủ, mãi mãi được coi là “của chùa” sao?

 

Đạo diễn Nguyễn Tiến Lợi và đoàn quay phim Điện Biên Phủ

 

 

Nói đến phim tư liệu cũng xin được nêu lên một vài hiện tượng khác cần được nắn chỉnh kịp thời.

Tôi đã từng thấy trong một số đĩa DVD ca nhạc, trong môt số phim phóng sự- tài liệu các tác giả trẻ sẵn sàng lấy hình ảnh từ các bộ phim truyện như Sao tháng Tám, Em bé Hà nội, Tự thú trước bình minh... dùng như những mét phim tư liệu. Liệu có nguyên tắc nào ghi rằng chỉ lọai phim Người thật Việc thật mới có quyền và được quyền trở thành phim tư liệu không?

 

Cảnh trong phim Em bé Hà Nội

 

 

Trong kho phim tư liệu về hơn nửa thế kỷ Cách mạng và Chiến tranh vừa qua, may mắn sao chúng ta đã có một lượng phim tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thật khổng lồ, thật phong phú. Ấy thế mà tên tuổi của những ai tạo nên những mét phim đó như Kiều Thẩm, Kim Môn, Lưu Xuân Thư, Nguyễn Kha, Ngô Đặng Tuất, Nguyễn Chí Phúc… ở miền Bắc và Trần Nhu, Trần Văn Thuỷ, Hồng Chi, Lâm Quang Ngọc, Phạm Khắc… ở miền Nam hoàn toàn vắng bặt trên những mét phim tài liệu trích. Tình trạng cướp công, bất hợp lý hiện tại không thể chấp nhận được và phải chấm dứt ngay, xét cả về phương diện tình cảm lẫn luật pháp.

Thời ở mặt trận cánh phóng viên báo viết chúng tôi với các phóng viên quay phim hệt như anh em ruột thịt. Cùng hưởng gạo, đường, thuốc men một tiêu chuẩn. Cũng tăng , bạt, võng dã chiến như nhau. Đi đâu cũng í ới gọi nhau.  Nhưng khi một trận đánh xẩy ra liền có sự phân biệt đối xử. Phóng viên báo viết thường chỉ xuống tới ban Chỉ huy Tiểu đoàn là cùng, còn phóng viên nhiếp ảnh, quay phim thì được đi theo các mũi chủ công, vượt qua hàng rào cự mã, nhiều trường hợp bám sát từng mũi thọc sâu của các trung đội, tiểu đội. Nghĩa là các anh xông xáo, kề cận cái chết y hệt như những người lính. Lý do ư? Cánh báo viết thì còn có thể nghe kể lại, còn quay phim, nhiếp ảnh không xông xáo vào tận nơi hòn tên mũi đạn liệu làm sao có được những bức ảnh, những thước phim chân thực? Thành thử đức dũng cảm, lòng can trường, tính tự nguyện sẵn sàng chấp nhận cái chết trong tích tắc vốn là những phẩm chất không còn nghi ngờ gì của những người làm phim phóng sự - tài liệu chiến tranh. Vậy vì cơn cớ gì chúng ta không trả lại bản quyền từng mét phim của những người làm phim phóng sự - tài liệu đã ngã xuống hoặc đang còn sống?

 

 

CÙNG MỘT TÁC GIẢ:

 

>> Nhà văn Trần Văn Tuấn không viết vì nỗi ám ảnh

>> Nhà văn Trần Kim Trắc: Viết văn là công việc tìm ngọc trong đá

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.