Tin mới Xem thêm

  • Trần Thanh Cảnh - Canh bún cá đồng

    Hồi bé tôi chỉ mong chóng đến tết. Tết không phải đi học, được ăn ngon và nhất là được đi chơi chợ. Được mẹ cho đi chợ Hồ, phiên cuối cùng

  • Từ bỏ những thói tật lỗi thời

    Chỉ có sự nghiêm minh trong pháp luật, sự giác ngộ, tự trọng trong chấp hành các quy ước văn hóa, chỉ có kiên trì giáo dục, thuyết phục và đấu tranh đến nơi đến chốn, chỉ có yêu thương, khuyên bảo giúp đỡ tận tình như mưa dầm thấm lâu những thói tật lỗi thời, xấu xa mới dần được hạn chế

  • Về đi em, Sài Gòn lúc nào cũng vui!

    Lúc đó vào giữa trưa, cô đang ngồi trong một quán bên sông với cái đầu hoàn toàn rỗng. Tin nhắn lại đổ nhạc. Hối thúc, nôn nóng. Cô liếc

  • Rất ít giáo sư đang nghiên cứu, vì sao?

    Trong hơn 40 năm qua, Việt Nam có 1.600 giáo sư, 10.000 phó giáo sư được phong tặng và công nhận. Trong số này, đáng chú ý chỉ có khoảng 200-300 giáo sư và khoảng 1/4 phó giáo sư đang hoạt động nghiên cứu.

  • Hoài Hương & Cây hoa sữa giữa Sài Gòn

    Góc Pasteur - Điện Biên Phủ, Sài Gòn, có một cây hoa hoàn toàn khác biệt với các loại cây ở đây. Mỗi khi vào tháng mười, hoa thơm nồng cả con

  • Ù tai, khó thở khi đi qua hầm sông Sài Gòn

    Nhiều người đi xe máy than phiền rằng cảm giác này tăng lên khi càng đi vào giữa đường hầm, một số người hoa mắt, thậm chí lạc tay lái

Chân dung Xem thêm

  • Lâm Thị Mỹ Dạ trái tim sinh nở

    Rồi có lần ngồi tán gẫu chuyện phiếm văn thơ, tôi “dọa”, phụ nữ mần thơ như Dạ là hay bị “lộ” thiên địa lắm. Dạ bảo, lộ chi mô, thiệt răng mình mần rứa

  • Rất Trần Vàng Sao...

    Nhà thơ Trần Vàng Sao vừa ra đi tại quê nhà Vỹ Dạ (Huế) ở tuổi 78, sau một cuộc đời kỳ lạ để lại nhiều nỗi xa xót, tiếc thương. Trần Vàng Sao

  • Võ Văn Trực ngọn Trường Xuân trên bãi mặn

    Ai cũng nói nhà thơ Võ Văn Trực hiền hậu, chân chất, tốt bụng. Chắc chắn là vậy! Nhưng lại có người nói đó là một con người trầm lặng

  • Bùi Anh Tấn 20 năm và 20 tiểu thuyết

    20 năm viết, với chừng 20 cuốn tiểu thuyết về các đề tài chiến tranh, tôn giáo, lịch sử, sáng tác 100 tập phim truyền hình đã phát sóng

Thế giới sách Xem thêm

Nghiên Cứu - Phê Bình

TÔ HOÀNG phản ứng việc sử dụng phim tư liệu

 

Phim tư liệu Nữ pháo binh Long An

 

 

Đối xử sao cho phải

với phim tư liệu chiến tranh?

 

 

TÔ HOÀNG

 

Những bộ phim phóng sự - tài liệu do Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh quay trong mươi, mười lăm năm trở lại đây được đánh dấu VTV, HTV, VFS, TFS rất tỉ mỉ, rất cẩn thận. Cũng cách đây dăm bẩy năm Đài Truyền hình Việt nam mua lại của gia đình đạo diễn Xô viết Roman Carmen bộ phim tài liệu Việt nam trên đường thắng lợi, họ liền ghi dấu bản quyền VTV hầu như ở từng mét phim. Ấy mà có một sự thật trớ trêu như thế này: Không biết AI và XẢY RA TỪ BAO GIỜ hầu như toàn bộ những thước phim tư liệu về hai cuộc chiến tranh thuộc quyền sở hữu của Hãng phim Tài liệu khoa học trung ương, của Hãng Phim quân đội, của Viện Tư liệu Phim VN nay ráo rạo thuộc về các “ông chủ” truyền hình!

Thuộc quyền sở hữu của ai, điều này không có gì đáng quan tâm nhiều. Điều cần rung hồi chuông báo động là ở một phương diện khác. Tất cả những mét phim tư liệu kể trên đều được quay bằng phim nhựa 35 ly hoặc 16 ly. Nhưng về với “ông chủ” mới chúng được chuyển qua băng và dĩa. Từ đây phim tư liệu được nhân bản vô tội vạ và được xử dụng càng vô tội vạ hơn. Những mét phim tư liệu vô cùng quý giá về những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh sống tại chiến khu Việt Bắc; những mét phim về Đường Hồ Chí Minh trên đỉnh Trường sơn, về cuộc Tổng tấn công nổi dậy Tết Mậu Thân, đặc biệt là phim tư liệu về giờ phút thiêng liêng giải phóng Sài Gòn thực hiện giấc mơ non sông về môt giải… bây giờ dễ dàng bắt gặp trong việc minh hoạ cho từng bài hát, từng sô diễn, từng bộ phim phóng sự hoặc tài liệu. Sử dụng nhiều như một thứ minh hoạ cho sự nhanh vội hoặc lười suy nghĩ, sử dụng không bị ràng buộc bởi bất cứ một quy định hay luật lệ nào, đương nhiên bản thân những mét phim tư liệu kia mất đi sự thiêng liêng, mới mẻ, dễ trở nên nhàm chán, quen thuộc. Tôi nhớ lại Viện phim Tư liệu trung ương Liên Xô trước đây có một sự phân loại và quy định rất rành rõ: Phim tư liệu được phân thành loại A1, A2, A3… B1, B2, B3… Ví như phim về lãnh tụ Lênin hay những sự kiện Cách mạng Tháng 10, hay Hồng quân cắm cờ trên nóc nhà Quốc hội Đức ở Berlin... thuộc loại A1. Và chỉ những bộ phim nào, những trường hợp lễ lạp nào mới được Viện Tư liệu phim cho phép trích và dùng.

Trở lại với những mét phim tư liệu của chúng ta. Với Điện ảnh Khu 8,  các nhà quay phim dũng cảm như Mai Lộc, Khương Mễ, Lê Minh Hiền, Vũ Sơn... đã xông pha nơi hòn tên mũi đạn để có những mét phim sớm nhất về cuộc kháng chiến chống Pháp không chỉ ở Nam Bộ mà còn xét trên phạm vi cả nước như trong các phim Trận Mộc Hoá, Chiến dịch Cầu Kè, Công binh xưởng trong rừng… Cũng chính đạo diễn Mai Lộc và nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn từ bưng biền Đồng Tháp lặn lội vượt Trường Sơn lên tận Việt Bắc để ngày hôm nay con cháu có được những mét phim quý hiếm về Đại hội Đảng lần 1, Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc lần 1, Bác Hồ tập võ với các chiến sĩ cảnh vệ, Bác Hồ cưỡi ngựa ra trận, Bác Hồ tắm suối, Bác Hồ vừa đi vừa phơi quần áo… Nghệ sĩ Mai Lộc còn góp vào kho tư liệu những hình ảnh đầu tiên của lối đánh công kiên, có sự hiệp đồng giữa bộ binh, pháo binh trong phim Chiến thắng Tây Bắc. Những hoạt động của du kích tại đồng bằng Bắc Bộ thì ông cũng là người ghi hình đầu tiên trong bộ phim Giữ làng, giữ nước. Như nhiều người trong chúng ta đều biết, nhiều hình ảnh công binh mở đường, dân công chở gạo ra mặt trận, kéo pháo vào, kéo pháo ra và hình ảnh về những trận đánh trên đồi Him Lam, đồi Độc lập, đồi A1 và bộ đội vượt qua cầu Mường Thanh tấn công vào Sở Chỉ huy của tướng De Casterie tại Chiến dịch Điện Biên Phủ mà đạo diễn Liên Xô Roman Carmen đưa vào phim Việt nam trên đường thắng lợi là của nhà quay phim Nguyễn Tiến Lợi. Những mét phim quý giá ấy bây giờ khi được sử dụng hoàn toàn không ghi tên tác giả. Ấy thế mà chỉ một đoạn văn, chỉ một giai điệu nhạc bạn cứ thử trích vào sách, vào phim của mình mà không xin phép tác giả, bạn lập tức bị kiện và có thể còn bị lôi cổ ra toà. Vậy những mét phim đánh đổi bằng xương máu kia cứ mãi mãi không có chủ, mãi mãi được coi là “của chùa” sao?

 

Đạo diễn Nguyễn Tiến Lợi và đoàn quay phim Điện Biên Phủ

 

 

Nói đến phim tư liệu cũng xin được nêu lên một vài hiện tượng khác cần được nắn chỉnh kịp thời.

Tôi đã từng thấy trong một số đĩa DVD ca nhạc, trong môt số phim phóng sự- tài liệu các tác giả trẻ sẵn sàng lấy hình ảnh từ các bộ phim truyện như Sao tháng Tám, Em bé Hà nội, Tự thú trước bình minh... dùng như những mét phim tư liệu. Liệu có nguyên tắc nào ghi rằng chỉ lọai phim Người thật Việc thật mới có quyền và được quyền trở thành phim tư liệu không?

 

Cảnh trong phim Em bé Hà Nội

 

 

Trong kho phim tư liệu về hơn nửa thế kỷ Cách mạng và Chiến tranh vừa qua, may mắn sao chúng ta đã có một lượng phim tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thật khổng lồ, thật phong phú. Ấy thế mà tên tuổi của những ai tạo nên những mét phim đó như Kiều Thẩm, Kim Môn, Lưu Xuân Thư, Nguyễn Kha, Ngô Đặng Tuất, Nguyễn Chí Phúc… ở miền Bắc và Trần Nhu, Trần Văn Thuỷ, Hồng Chi, Lâm Quang Ngọc, Phạm Khắc… ở miền Nam hoàn toàn vắng bặt trên những mét phim tài liệu trích. Tình trạng cướp công, bất hợp lý hiện tại không thể chấp nhận được và phải chấm dứt ngay, xét cả về phương diện tình cảm lẫn luật pháp.

Thời ở mặt trận cánh phóng viên báo viết chúng tôi với các phóng viên quay phim hệt như anh em ruột thịt. Cùng hưởng gạo, đường, thuốc men một tiêu chuẩn. Cũng tăng , bạt, võng dã chiến như nhau. Đi đâu cũng í ới gọi nhau.  Nhưng khi một trận đánh xẩy ra liền có sự phân biệt đối xử. Phóng viên báo viết thường chỉ xuống tới ban Chỉ huy Tiểu đoàn là cùng, còn phóng viên nhiếp ảnh, quay phim thì được đi theo các mũi chủ công, vượt qua hàng rào cự mã, nhiều trường hợp bám sát từng mũi thọc sâu của các trung đội, tiểu đội. Nghĩa là các anh xông xáo, kề cận cái chết y hệt như những người lính. Lý do ư? Cánh báo viết thì còn có thể nghe kể lại, còn quay phim, nhiếp ảnh không xông xáo vào tận nơi hòn tên mũi đạn liệu làm sao có được những bức ảnh, những thước phim chân thực? Thành thử đức dũng cảm, lòng can trường, tính tự nguyện sẵn sàng chấp nhận cái chết trong tích tắc vốn là những phẩm chất không còn nghi ngờ gì của những người làm phim phóng sự - tài liệu chiến tranh. Vậy vì cơn cớ gì chúng ta không trả lại bản quyền từng mét phim của những người làm phim phóng sự - tài liệu đã ngã xuống hoặc đang còn sống?

 

 

CÙNG MỘT TÁC GIẢ:

 

>> Nhà văn Trần Văn Tuấn không viết vì nỗi ám ảnh

>> Nhà văn Trần Kim Trắc: Viết văn là công việc tìm ngọc trong đá

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.